PV Tech News – AI đang tạo ra cuộc khủng hoảng chip nhớ toàn cầu khi nguồn cung DRAM và NAND trở nên khan hiếm. Giá smartphone, laptop, PC và thiết bị điện tử được dự báo tiếp tục tăng đến năm 2028.
I. Cơn khát chip nhớ bùng nổ trong làn sóng AI
Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra một “cơn khát” chip nhớ chưa từng có trong lịch sử ngành bán dẫn. Từ một thị trường từng dư thừa nguồn cung và liên tục giảm giá, DRAM và NAND Flash nay trở thành tài nguyên khan hiếm, khiến hàng loạt hãng công nghệ lớn buộc phải tăng giá sản phẩm.
Chỉ trong vài tháng, hàng loạt tên tuổi như Apple, Microsoft, Dell, HP, Lenovo, Samsung hay Xiaomi đều điều chỉnh giá bán hoặc cấu hình sản phẩm do chi phí bộ nhớ tăng vọt. Nhiều chuyên gia nhận định đây không còn là biến động chu kỳ thông thường mà đã trở thành một cuộc khủng hoảng nguồn cung toàn cầu do AI thúc đẩy.
II. AI đang “nuốt trọn” nguồn cung chip nhớ toàn cầu
Trong nhiều năm, chip nhớ DRAM và NAND Flash chủ yếu phục vụ smartphone, laptop, máy tính để bàn, máy chủ doanh nghiệp và nhiều thiết bị điện tử tiêu dùng. Nhờ công nghệ sản xuất ngày càng hoàn thiện, giá bộ nhớ liên tục giảm và nguồn cung luôn ở trạng thái dồi dào.
Tuy nhiên, mọi thứ thay đổi khi AI bước sang giai đoạn phát triển mới. Các mô hình AI hiện đại như ChatGPT, Claude hay Gemini không chỉ xử lý dữ liệu mà còn thực hiện suy luận (Reasoning AI), đòi hỏi dung lượng bộ nhớ lớn hơn rất nhiều. Điều này khiến các trung tâm dữ liệu AI trên toàn cầu cần lượng chip nhớ khổng lồ để vận hành. Nếu CPU được ví như “bộ não” của hệ thống thì bộ nhớ chính là nơi lưu trữ và cung cấp dữ liệu liên tục cho bộ xử lý. Khi AI ngày càng phức tạp, nhu cầu về bộ nhớ cũng tăng theo cấp số nhân.
Đặc biệt, các trung tâm dữ liệu hiện nay ưu tiên sử dụng HBM (High Bandwidth Memory) – loại bộ nhớ băng thông cao được thiết kế riêng cho AI. So với DRAM truyền thống, HBM có hiệu năng vượt trội nhưng cũng mang lại biên lợi nhuận lớn hơn cho nhà sản xuất. Chính vì vậy, các hãng bán dẫn đã chuyển phần lớn năng lực sản xuất sang HBM, đồng nghĩa với việc sản lượng DRAM và NAND phổ thông bị cắt giảm đáng kể.
III. Apple và nhiều ông lớn công nghệ đồng loạt tăng giá sản phẩm
Một trong những minh chứng rõ nhất cho cuộc khủng hoảng chip nhớ là động thái tăng giá của Apple. Hãng đã điều chỉnh giá gần như toàn bộ danh mục sản phẩm, ngoại trừ iPhone, Apple Watch và AirPods, với mức tăng từ 15-25%. Theo Apple, nguyên nhân chủ yếu đến từ chi phí chip nhớ leo thang.
CEO Tim Cook thậm chí mô tả tình hình hiện nay giống như “một trận lụt trăm năm mới có một”, đồng thời cho biết ông chưa từng chứng kiến biến động nào tương tự trong hơn 40 năm làm việc trong ngành công nghệ. Giới truyền thông phương Tây còn đặt tên cho cuộc khủng hoảng này là “RAMageddon” – cách chơi chữ giữa RAM và Armageddon (ngày tận thế), nhằm mô tả mức độ nghiêm trọng của sự thiếu hụt bộ nhớ.
Không chỉ Apple, nhiều hãng công nghệ khác cũng lần lượt điều chỉnh chiến lược kinh doanh:
- Microsoft tăng giá máy chơi game Xbox thêm 100-150 USD và dừng bán phiên bản SSD 2 TB cao cấp.
- Dell, HP, Lenovo và Asus nâng giá hoặc giảm dung lượng RAM và SSD trên nhiều mẫu laptop.
- Samsung, Xiaomi, Oppo, Vivo, Honor và Huawei đều tăng giá khởi điểm cho một số dòng smartphone mới.
Điều này cho thấy ảnh hưởng của AI đã lan rộng ra toàn bộ thị trường điện tử tiêu dùng.
IV. Vì sao nguồn cung chip nhớ lại trở nên khan hiếm?
Theo nhiều tổ chức phân tích, cuộc khủng hoảng hiện nay xuất phát từ việc toàn bộ ngành công nghiệp đang ưu tiên phục vụ AI. Các tập đoàn điện toán đám mây đầu tư hàng trăm tỷ USD xây dựng trung tâm dữ liệu mới và ký hợp đồng dài hạn để mua trước gần như toàn bộ nguồn cung HBM.
Trong khi đó, năng lực sản xuất wafer của các nhà máy bán dẫn không thể mở rộng trong thời gian ngắn. Mỗi dây chuyền mới cần khoản đầu tư hàng tỷ USD cùng nhiều năm xây dựng và vận hành. Điều này tạo ra một nghịch lý:
- Càng sản xuất nhiều HBM cho AI thì càng thiếu DRAM và NAND dành cho smartphone, laptop và PC.
- Nguồn cung cho điện tử tiêu dùng ngày càng thu hẹp.
- Giá chip nhớ tiếp tục leo thang.
Nhiều chuyên gia ví đây là một “cuộc chơi có tổng bằng không”, khi tài nguyên sản xuất chỉ có giới hạn nhưng nhu cầu AI lại tăng trưởng quá nhanh.
V. Bốn giai đoạn của cuộc khủng hoảng chip nhớ
| Giai đoạn | Thời điểm | Diễn biến chính | Tác động đến thị trường |
| Giai đoạn 1: Chuyển dịch sang HBM | Cuối năm 2025 | Samsung, SK Hynix và Micron bắt đầu cắt giảm sản lượng DDR4 và NAND Flash phổ thông để tập trung sản xuất HBM phục vụ AI. | Giá chip nhớ tăng nhẹ nhưng chưa ảnh hưởng đáng kể đến thị trường điện tử tiêu dùng. |
| Giai đoạn 2: Giá DRAM tăng gần gấp đôi | Quý I/2026 | Giá DRAM tăng khoảng 90-95% so với cùng kỳ năm trước. Nhiều nhà đầu cơ bắt đầu thu mua chip nhớ, trong khi các hãng smartphone chịu áp lực từ chi phí linh kiện tăng cao. | Giá bán smartphone bắt đầu tăng, nguồn cung chip nhớ trở nên căng thẳng hơn. |
| Giai đoạn 3: Thiếu hụt lan rộng | Tháng 4-5/2026 | Giá DRAM tiếp tục tăng 58-63%, còn NAND Flash tăng 70-75%. Phần lớn sản lượng NAND được ưu tiên cho SSD doanh nghiệp và trung tâm dữ liệu AI. | Các nhà sản xuất PC cảnh báo thiếu linh kiện nghiêm trọng, thị trường điện tử tiêu dùng bắt đầu rơi vào tình trạng khan hiếm. |
| Giai đoạn 4: Không còn hàng để bán | Từ tháng 6/2026 | Khủng hoảng chuyển từ vấn đề giá sang thiếu nguồn cung thực tế. Nhiều doanh nghiệp gần như không thể mua được chip nhớ do các nhà sản xuất ưu tiên khách hàng AI và các hợp đồng dài hạn. | Thiếu hàng, gián đoạn phân phối và nhiều doanh nghiệp nhỏ mất khả năng tiếp cận nguồn cung chip nhớ. |
VI. Nhà sản xuất chip hưởng lợi lớn từ làn sóng AI
Trong khi các hãng điện tử tiêu dùng đối mặt với áp lực chi phí, những nhà sản xuất chip nhớ lại đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh. Nhờ nhu cầu HBM tăng bùng nổ, doanh thu và giá trị vốn hóa của nhiều doanh nghiệp liên tục lập kỷ lục. Micron ghi nhận doanh thu quý tài chính III/2026 đạt hơn 41 tỷ USD, cao gấp nhiều lần cùng kỳ năm trước. Cổ phiếu Micron và SK Hynix cũng tăng mạnh trong năm qua, trong khi Samsung lần đầu vượt mốc vốn hóa 1.000 tỷ USD.
Tuy nhiên, sự tăng trưởng này cũng kéo theo những tranh cãi pháp lý. Cuối tháng 6, Samsung, SK Hynix và Micron đã bị khởi kiện tại Mỹ với cáo buộc hạn chế nguồn cung DRAM nhằm đẩy giá bán tăng cao. Nguyên đơn cho rằng việc đồng loạt chuyển năng lực sản xuất sang HBM đã khiến nguồn cung DDR3 và DDR4 suy giảm nghiêm trọng. Hiện vụ kiện vẫn đang trong quá trình xem xét và chưa có kết luận cuối cùng.
VII. Người dùng sẽ chịu ảnh hưởng như thế nào?
Theo dự báo của Gartner, chi phí bộ nhớ tăng cao sẽ khiến lượng PC xuất xưởng toàn cầu trong năm 2026 giảm khoảng 10,4%, còn smartphone giảm 8,4%. Giá bán trung bình của PC có thể tăng khoảng 17% và smartphone tăng khoảng 13%.
Trong khi đó, Deutsche Bank dự báo nguồn cung chip nhớ chỉ có thể dần ổn định sau năm 2028, còn Phố Wall cho rằng giá bộ nhớ vẫn tiếp tục tăng trong giai đoạn 2026-2027. Điều này đồng nghĩa người tiêu dùng có thể phải:
- Chi nhiều tiền hơn khi mua smartphone hoặc laptop mới.
- Kéo dài thời gian sử dụng thiết bị hiện tại.
- Chấp nhận cấu hình bộ nhớ thấp hơn trong cùng tầm giá.
Không chỉ giá bán, nguy cơ thiếu hàng và chậm giao thiết bị điện tử cũng có thể trở thành vấn đề trong vài năm tới nếu nguồn cung tiếp tục bị AI chi phối.
VIII. Kết luận
Cuộc khủng hoảng chip nhớ cho thấy AI không chỉ tạo ra cuộc đua về sức mạnh tính toán mà còn làm thay đổi toàn bộ chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu. Khi các trung tâm dữ liệu ngày càng “khát” HBM, nguồn cung DRAM và NAND dành cho thị trường tiêu dùng sẽ tiếp tục chịu áp lực, kéo theo giá smartphone, laptop và nhiều thiết bị điện tử leo thang trong những năm tới. Theo dõi Phong Vũ Tech News để cập nhật những xu hướng công nghệ, AI và phần cứng mới nhất, giúp bạn đưa ra quyết định mua sắm hợp lý trong bối cảnh thị trường liên tục biến động.
Nguồn: Vnexpress
Bài viết liên quan:
