Khi nhắc đến cuộc đua AI, nhiều người thường nghĩ ngay đến OpenAI, Google hay xAI với những mô hình ngôn ngữ ngày càng mạnh mẽ. Tuy nhiên, phía sau các chatbot và mô hình AI tiên tiến là cuộc cạnh tranh khốc liệt về GPU, trung tâm dữ liệu và hạ tầng AI. Vậy trong kỷ nguyên AI hiện nay, đâu mới là yếu tố thực sự nắm giữ quyền lực: những công ty phát triển mô hình AI hay hạ tầng AI do các “ông lớn” sở hữu? Cùng Phong Vũ Tech News tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây nhé!
I. Mô hình AI hay hạ tầng AI: Cuộc đua AI đã thay đổi như thế nào?
Cuộc đua AI đang bước sang một giai đoạn khác hẳn so với vài năm trước. Trong suy nghĩ của phần lớn người dùng, trung tâm của làn sóng AI vẫn là những cái tên quen thuộc như OpenAI, Anthropic hay Google DeepMind, những đơn vị đứng sau ChatGPT, Claude và Gemini. Nhưng nhìn kỹ vào cách ngành công nghiệp này vận hành trong thời gian gần đây, một thực tế khác dần lộ diện GPU, trung tâm dữ liệu và hạ tầng AI mới là thứ đang trở nên khan hiếm và đắt giá nhất.
Câu hỏi đặt ra không còn đơn giản là “mô hình AI nào thông minh nhất”, mà ai mới thực sự kiểm soát cuộc đua AI hiện nay là người tạo ra mô hình, hay người nắm trong tay năng lực tính toán để vận hành mô hình đó?
1. Giai đoạn đầu: Cuộc đua về mô hình AI
Ở giai đoạn khởi động của làn sóng AI tạo sinh, tâm điểm chú ý gần như dồn hết vào bản thân các mô hình ngôn ngữ lớn. GPT, Gemini, Claude, Llama hay DeepSeek liên tục cạnh tranh nhau về điểm số benchmark, khả năng suy luận (reasoning), năng lực lập trình (coding) và khả năng xử lý đa phương thức (multimodal) từ văn bản, hình ảnh đến âm thanh.
Truyền thông công nghệ khi đó tập trung so sánh mô hình này thông minh hơn mô hình kia bao nhiêu phần trăm, ai dẫn đầu bảng xếp hạng nào. Đây là giai đoạn mà “bộ não” của AI được xem là tài sản quý giá nhất.
2. Giai đoạn hiện nay: Cuộc đua chuyển sang hạ tầng AI
Càng về sau, trọng tâm cuộc đua càng dịch chuyển khỏi riêng mô hình. Việc huấn luyện và vận hành các hệ thống AI quy mô lớn đòi hỏi lượng GPU khổng lồ, những AI Factory (nhà máy AI) chuyên biệt, hệ thống AI Cloud, trung tâm dữ liệu (Data Center) và hạ tầng networking tốc độ cao để kết nối hàng chục nghìn chip xử lý cùng lúc.
Nói cách khác, mô hình AI dù thông minh đến đâu cũng không thể chạy nếu thiếu năng lực tính toán đứng sau. Hạ tầng tính toán, vì vậy, đã trở thành nút thắt cổ chai thật sự của ngành AI hiện đại, nơi ai kiểm soát được nguồn cung, người đó nắm lợi thế.
II. Người làm mô hình AI đang sở hữu những lợi thế gì?
Các công ty phát triển mô hình AI vẫn giữ vai trò trung tâm trong việc định hình trải nghiệm AI mà người dùng tiếp xúc hàng ngày. OpenAI đứng sau GPT, ChatGPT và Codex, Anthropic phát triển dòng mô hình Claude, Google sở hữu Gemini, xAI vận hành Grok, còn Meta theo đuổi hướng đi mã nguồn mở với Llama.
Lợi thế lớn nhất của nhóm này nằm ở ba yếu tố: thuật toán huấn luyện độc quyền, kho dữ liệu khổng lồ để tinh chỉnh mô hình, và khả năng thiết kế trải nghiệm người dùng liền mạch, thứ quyết định người dùng có gắn bó với sản phẩm hay không.
Tuy vậy, nhóm này cũng đối mặt với một điểm yếu mang tính cấu trúc họ phụ thuộc gần như hoàn toàn vào GPU của bên thứ ba để huấn luyện mô hình, đồng thời phải gánh chi phí suy luận (inference) cực lớn mỗi khi hàng triệu người dùng gửi yêu cầu cùng lúc. Nói đơn giản, càng nhiều người dùng, chi phí vận hành càng phình to và khoản chi này chảy thẳng vào túi những đơn vị cung cấp hạ tầng.
III. Vì sao hạ tầng AI mới là “quyền lực cứng” của AI?
Nếu mô hình AI là bộ não, thì hạ tầng tính toán chính là hệ thần kinh và cơ bắp giúp bộ não đó vận hành ở quy mô thực tế. 3 lớp hạ tầng quan trọng nhất bao gồm:
| Lớp hạ tầng | Thành phần tiêu biểu | Vai trò |
| Chip xử lý AI | NVIDIA Blackwell, AMD Instinct, TPU của Google | Thực hiện các phép tính huấn luyện và suy luận mô hình |
| Trung tâm dữ liệu | Hệ thống làm mát, mạng InfiniBand, hạ tầng tiêu thụ điện quy mô lớn | Đảm bảo hàng chục nghìn chip hoạt động ổn định, liên tục |
| Đám mây AI | Microsoft Azure, Amazon AWS, Google Cloud, Oracle Cloud | Cho thuê năng lực tính toán theo nhu cầu, không cần tự xây trung tâm dữ liệu |
Chính 3 lớp hạ tầng này quyết định một mô hình AI có thể được huấn luyện với quy mô tham số lớn tới đâu, và được triển khai phục vụ bao nhiêu người dùng cùng lúc mà không nghẽn mạng hay chậm phản hồi. Thiếu đi lớp nền này, mọi đột phá về thuật toán đều chỉ nằm trên giấy.
IV. NVIDIA đang hưởng lợi lớn nhất từ làn sóng AI?
Trong toàn bộ chuỗi giá trị AI, NVIDIA hiện giữ vị trí gần như không thể thay thế. Hãng bán GPU cho hầu hết mọi công ty đang phát triển AI từ OpenAI, Anthropic, Google, Meta cho tới các cloud provider lớn nhất thế giới. Bên cạnh phần cứng, hệ sinh thái phần mềm đi kèm như CUDA (nền tảng lập trình song song), NVLink (công nghệ kết nối băng thông cao giữa các GPU) và hệ thống máy chủ DGX càng khiến các công ty AI khó chuyển sang nhà cung cấp khác.
Vị thế này khiến giới công nghệ ví von NVIDIA như “người bán cuốc xẻng trong cơn sốt đào vàng AI” dù ai đào được vàng hay không, người bán công cụ đào vẫn thu lợi đều đặn. Càng nhiều công ty lao vào cuộc đua xây dựng mô hình AI, nhu cầu GPU của NVIDIA càng tăng, bất kể mô hình nào cuối cùng sẽ chiến thắng.
V. Các hãng cloud đang trở thành “ông chủ” của AI
Bên cạnh nhà sản xuất chip, các nền tảng đám mây lớn cũng đang âm thầm nắm quyền chi phối. Microsoft Azure là hạ tầng đứng sau OpenAI. Amazon AWS đầu tư mạnh và cung cấp compute cho Anthropic. Google Cloud vừa vận hành Gemini vừa phát triển chip TPU riêng để giảm phụ thuộc vào GPU bên ngoài. Oracle Cloud cũng tham gia sâu vào các dự án hạ tầng quy mô lớn như Stargate, phục vụ nhu cầu tính toán của OpenAI.
Vai trò của nhóm này không chỉ dừng ở việc cho thuê server. Họ cung cấp toàn bộ năng lực tính toán, lưu trữ dữ liệu và hạ tầng mạng, những yếu tố quyết định một công ty AI có thể mở rộng nhanh hay chậm. Khi một công ty mô hình AI ký hợp đồng compute trị giá hàng tỷ đô la với một nhà cung cấp cloud, mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau giữa hai bên trở nên chặt chẽ hơn bất kỳ thỏa thuận công nghệ nào trước đây.
VI. Có phải mô hình AI sẽ mất giá trị?
Không. Mô hình AI vẫn giữ vai trò then chốt trong việc tạo ra giá trị thực tế tập trung vào trải nghiệm người dùng, sản phẩm ứng dụng cụ thể và doanh thu từ các gói dịch vụ. Người dùng chọn ChatGPT hay Claude không phải vì biết ai cung cấp GPU phía sau, mà vì trải nghiệm sử dụng, độ chính xác của câu trả lời và tính năng đi kèm.
Tuy nhiên, có một giới hạn không thể vượt qua đó là không có hạ tầng, mô hình không thể mở rộng. Một mô hình AI xuất sắc nhưng thiếu năng lực tính toán để phục vụ hàng chục triệu người dùng cùng lúc sẽ nhanh chóng bị bỏ lại phía sau bởi đối thủ có hạ tầng ổn định hơn. Giá trị của mô hình và giá trị của hạ tầng, vì vậy, không loại trừ nhau mà bổ sung cho nhau.
VII. Cuộc đua AI sẽ chuyển sang cạnh tranh về năng lượng
Khi số lượng GPU và trung tâm dữ liệu tiếp tục nhân rộng, một giới hạn mới đang dần lộ diện nguồn điện. Việc vận hành hàng trăm nghìn chip xử lý AI cùng lúc đòi hỏi lượng điện năng khổng lồ, kéo theo áp lực lên chuỗi cung ứng bán dẫn, kế hoạch xây dựng nhà máy AI mới và cả chiến lược năng lượng dài hạn của nhiều quốc gia.
Nhiều chuyên gia trong ngành dự báo đây sẽ là mặt trận cạnh tranh lớn tiếp theo công ty nào tiếp cận được nguồn điện ổn định, giá hợp lý và đủ quy mô, công ty đó mới có thể tiếp tục mở rộng năng lực tính toán AI trong dài hạn. Nói cách khác, sau cuộc đua giành GPU, ngành công nghiệp AI đang tiến tới cuộc đua giành năng lượng.
VIII. Người chiến thắng cuối cùng sẽ là ai?
Nhìn tổng thể, sẽ không hợp lý nếu chỉ chọn ra một cái tên duy nhất không phải riêng OpenAI, cũng không phải riêng NVIDIA là người chiến thắng tuyệt đối của cuộc đua AI. Thực tế cho thấy quyền lực đang phân bổ trong một hệ sinh thái kết hợp, bao gồm:
- Đơn vị phát triển mô hình AI (OpenAI, Anthropic, Google, Meta, xAI)
- Nhà sản xuất chip xử lý (NVIDIA, AMD, các hãng thiết kế TPU)
- Nền tảng cloud cung cấp hạ tầng (Azure, AWS, Google Cloud, Oracle)
- Nguồn dữ liệu huấn luyện chất lượng cao
- Nguồn năng lượng ổn định cho vận hành dài hạn
- Các ứng dụng đưa AI đến tay người dùng
Ai kiểm soát được nhiều mắt xích nhất trong chuỗi này, người đó nắm lợi thế bền vững nhất, thay vì chỉ dựa vào một mô hình AI vượt trội tại một thời điểm nhất định. Đây cũng là lý do các ông lớn công nghệ hiện nay đều tìm cách sở hữu đồng thời cả mô hình lẫn hạ tầng, thay vì chỉ tập trung vào một phía.
IX. Tổng kết
Với người dùng và doanh nghiệp tại Việt Nam đang tìm hiểu về xu hướng AI, việc theo dõi cả hai mặt trận mô hình AI lẫn hạ tầng AI sẽ giúp nhìn nhận bức tranh công nghệ chính xác hơn, thay vì chỉ đánh giá qua điểm benchmark của một chatbot. Theo dõi thêm và cập nhật thường xuyên về xu hướng AI tại Phong Vũ Tech News để không bỏ lỡ những diễn biến mới nhất của ngành.
Bài viết liên quan:
